De schijngestalten of fasen van de maan

De aarde beweegt samen met de maan omheen de zon. De zon verlicht steeds een helft van de maanbol. Omdat de maan rond de aarde beweegt, zien we de verlichte helft niet altijd. Zo ontstaan schijngestalten of maanfasen.

Als de maan nabij de zon aan de hemel staat, zien we de maan niet. Het is Nieuwe Maan (NM). Naarmate de maan aan de hemel verder van de zon af beweegt, kunnen we een smalle sikkel van het verlichte deel zien (aan de westkant). Deze sikkel is 's avonds in het westen zichtbaar. De sikkel groeit aan tot een 'halve maan'. Dat is het Eerste Kwartier (EK). De maan gaat nu aan de hemel nog verder van de zon weg, totdat de opkomst van de maan (in het oosten) samenvalt met de ondergang van de zon (in het westen). Nu zien we de verlichte helft volledig. Het is Volle Maan (VM). Daarna komt de maan steeds later op en is nog maar een deel van de zichtbare maan verlicht. Als dat slechts de helft meer is, is het Laatste Kwartier (LK). Het verlichte deel verkleint nu verder tot een smalle sikkel, die 's morgens te zien is tot het weer Nieuwe Maan is en alles weer opnieuw begint.

Rond Eerste Kwartier komt de maan al in de loop van de namiddag op. De maan staat in de voormiddag nog aan de hemel rond de tijd van Laatste Kwartier. Je moet dus niet verwonderd zijn om bij helder weer de maan overdag te zien.

De tijdstippen van de maanfasen voor het jaar 2017 vind je hier en deze van nabije vorige of volgende jaren hieronder. Voor een lijst voor de jaren 2001 tot 2030 klik je hier en voor de jaren 1900 tot 2000 hier.

Omwille van de helling van de maanbaan met het vlak waarin de aarde om de zon beweegt, passeert de maan op het tijdstip van Nieuwe Maan meestal boven of onder de zon. In het uitzonderlijke geval dat de maan werkelijk voor de zonneschijf komt, heb je een zonsverduistering of -eclips. Als de volle maan door de schaduw van de aarde trekt, heb je een maansverduistering.

Het tijdstip van 'de' Volle Maan is een welbepaald en exact gedefinieerd tijdstip. De hoek tussen zon en maan, gemeten langs de ecliptica (d.i. de baan van de zon aan de hemel) moet op dat moment juist 180 zijn. Voor Eerste Kwartier is dat 90, voor Laatste Kwartier 270 en voor Nieuwe Maan 0. Omwille van de al vermelde helling van de maanbaan, kan de werkelijke hoekafstand tussen zon en maan op dat moment iets van die getallen afwijken.

Het tijdstip waarop men de maan 'vol' ziet, kan plaats tot plaats verschillend zijn. Vanop elke plaats, zie je immers een licht verschil in de helft van de maan die naar je toegekeerd is. Je 'plaatselijke' volle maan kan zo tot enkele uren van het tijdstip van 'de' Volle Maan afwijken. Daar merk je echter niets van, want in de dagen rond Volle Maan is er met het blote oog geen verschil in het verlichte deel te zien.
Terug naar de vragenlijst van de KSB .


De Maanfasen
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020


Opkomst en ondergang van de maan
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020


Pagina bijgewerkt door JC (2017/01)