Royal Observatory of Belgium

Onder de koepels van Ukkel – aflevering 4

Le Binh San Pham — Fri, 02 Oct 2026 10:33:34 +0000

Wat leren de trillingen van de aarde ons, behalve dat er een aardbeving plaatsvindt?

In de vierde aflevering van Onder de koepels van Ukkel neemt seismoloog Koen Van Noten ons mee in de wereld van de seismologie. Seismologie omvat veel meer dan aardbevingen. Door naar de trillingen van de aarde te luisteren, kunnen wetenschappers meer leren over de ondergrond, menselijke activiteiten en natuurlijke fenomenen.

In deze aflevering vertelt Koen Van Noten hoe de Koninklijke Sterrenwacht van België aardbevingen in België bestudeert, maar ook hoe seismische metingen tegenwoordig praktische toepassingen hebben. Van het in kaart brengen van de ondergrond en onderzoek naar geothermie tot het volgen van ons dagelijks leven: ontdek hoe het luisteren naar de aarde steeds meer informatie oplevert.

Luister naar ‘seismologie: meer dan aardbevingen’ via Spotify – Apple Podcasts – Youtube Studio.

RSS-feed van de podcast ‘Onder de koepels van Ukkel’.

The post Onder de koepels van Ukkel – aflevering 4 appeared first on Royal Observatory of Belgium.

De kandidaat-ruimtemissie Earth Climate Observatory (ECO) gaat door naar fase A

Le Binh San Pham — Wed, 30 Sep 2026 08:13:02 +0000

Het Europees Ruimteagentschap (ESA) heeft de kandidaat-ruimtemissie Earth Climate Observatory (ECO) geselecteerd voor verdere ontwikkeling als kandidaatmissie voor Earth Explorer 12 (EE12). ECO — met als Lead Proposer Steven Dewitte van de Koninklijke Sterrenwacht van België — heeft als doel om voor het eerst rechtstreeks vanuit de ruimte de meest fundamentele klimaatvariabele te meten: de energiebalans van de Aarde (Earth Energy Imbalance, EEI).

Het besluit volgt op een Fase 0 haalbaarheidsstudie van twee jaar, de presentatie van de resultaten tijdens een User Consultation Meeting (UCM), die op 7 en 8 juli 2026 in Tallinn werd gehouden, en een beoordeling van de waarde van vier kandidaatmissies door ESA’s Advisory Committee for Earth Observation (ACEO). ACEO rangschikte ECO als eerste van de vier gepresenteerde kandidaatmissies, op basis van de “uitzonderlijke wetenschappelijke waarde, de duidelijke relevantie voor de ESA-strategie voor aardobservatiewetenschap en het buitengewone potentiële belang voor de klimaatwetenschap en de samenleving”.

Tijdens fase A zal het ECO-team de beoogde totale EE12-kosten bij voltooiing van 550 miljoen euro (prijspeil 2022) moeten verzoenen met de nodige wetenschappelijke performantie van de ECO-missie.

Kom op, ECO-team, kom op!

Het ECO-team tijdens de EE12 User Consultation Meeting in Tallinn, gehouden op 7 en 8 juli 2026.

Meer informatie

ESA-aankondiging over de selectie voor fase A: https://www.esa.int/Applications/Observing_the_Earth/FutureEO/Three_Earth_Explorer_candidates_go_forward
Documenten en presentaties van de UCM: https://atpi.eventsair.com/ee12ucm/ucm-doc
Opname van de ECO-presentatie tijdens de UCM: https://www.esa.int/esatv/Videos/2026/07/Earth_Explorer_12_User_Consultation_Meeting_ECO
ECO website: https://eco.oma.be/
ECO selectie voor Faze 0: https://www.astro.oma.be/nl/de-earth-climate-observatory-een-concept-voor-een-nieuwe-ruimtemissie-voor-de-opvolging-van-de-energie-onbalans-van-de-aarde/

The post De kandidaat-ruimtemissie Earth Climate Observatory (ECO) gaat door naar fase A appeared first on Royal Observatory of Belgium.

200 jaar astronomie. 50 jaar geografie. Eén munt.

Le Binh San Pham — Sun, 27 Sep 2026 08:42:04 +0000

FOD Financiën stelt Belgische 2 euromunt voor ter ere van 50 jaar Nationaal Geografisch Instituut en 200 jaar Koninklijke Sterrenwacht van België

Brussel, 25 september 2026 – Ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan van het Nationaal Geografisch Instituut (NGI) en het 200-jarig bestaan van de Koninklijke Sterrenwacht van België, heeft de FOD Financiën, via de Koninklijke Munt van België, een bijzondere Belgische 2 euromunt uitgegeven. In de Koninklijke Sterrenwacht van België te Ukkel onthulde muntmeester Giovanni Van de Velde vandaag officieel de unieke munt én overhandigde hij de eerste exemplaren aan Jan Jambon, Minister van Financiën en Vanessa Matz, Minister van Wetenschapsbeleid.

Bron: Koninklijke Munt van België

Naast de beide ministers, kregen zowel de algemeen directeur van de Sterrenwacht, dhr. Ronald Van der Linden, als de administrateur-generaal van het NGI, mevr. Ingrid Vanden Berghe en een vertegenwoordiger van de Minister van Defensie die de voogdij heeft over het NGI een exemplaar uitgereikt van dit eerbetoon aan de twee instellingen. De 2 euro herdenkingsmunt, die het jubileum van de beide wetenschappelijke organisaties op een bijzondere wijze verbeeldt, is exclusief verkrijgbaar bij de Koninklijke Munt van België.

Jan Jambon, minister van Financiën: “Al 200 jaar kijkt de Koninklijke Sterrenwacht naar boven en al 50 jaar brengt het Nationaal Geografisch Instituut de omgeving onder onze voeten steeds nauwkeuriger in kaart. Maar het werk van deze twee wetenschappelijke instellingen gaat veel verder dan sterren en kaarten. Hun kennis en expertise helpen ons om maatschappelijke uitdagingen beter te begrijpen en oplossingen te vinden. Wetenschap die zich voortdurend vernieuwt en ten dienste staat van onze samenleving, krijgt dankzij de Koninklijke Munt erkenning met een bijzondere herdenkingsmunt.”

Vanessa Matz, Minister van Modernisering van de Overheid, belast met Wetenschapsbeleid : “Een dergelijk jubileum is een gelegenheid om zowel terug te blikken op de afgelegde weg als vooruit te kijken naar wat er nog te ontdekken valt. Al twee eeuwen lang dragen de Koninklijke Sterrenwacht van België en haar wetenschappers bij aan een beter begrip van de aarde, de zon en het heelal, terwijl ze hun kennis ten dienste stellen van de samenleving. Van de klimaatverandering tot het verkennen van de ruimte: hun werk helpt ons de veranderingen die ons te wachten staan beter te begrijpen en er vooral beter op te anticiperen. Dat is ook wat we vieren met het 200-jarig bestaan van de Sterrenwacht: een wetenschapsbeleid dat op de lange termijn is gericht en dat kennis inzet als hefboom om de toekomst voor te bereiden.”

Pijlers van het Belgisch wetenschappelijk erfgoed

De Koninklijke Sterrenwacht van België werd 200 jaar geleden, op 8 juni 1826, opgericht toen Koning Willem I het stichtingscharter ondertekende van de toenmalige ‘Sterrenwacht van Brussel’. Het Nationaal Geografisch Instituut (NGI), opgericht bij wet van 8 juni 1976, bouwt voort op een rijke militaire, wetenschappelijke en industriële traditie die teruggaat tot de onafhankelijkheid van België.

Bron: Koninklijke Munt van België

Sinds hun oprichting hebben beide instellingen een indrukwekkende ontwikkeling doorgemaakt. Vanuit hun eigen expertise dragen zij al generaties lang bij aan de wetenschappelijke ontwikkeling van België en hebben daarbij een belangrijk erfgoed opgebouwd. Hun maatschappelijke en wetenschappelijke betekenis reikt dan ook verder dan hun eigen vakgebied. Op die manier beperken hun activiteiten zich niet enkel tot het in kaart brengen van ons land en het heelal, maar wordt er tegelijkertijd ingespeeld op de meest actuele maatschappelijke uitdagingen. Een belangrijke reden voor de FOD Financiën om het Nationaal Geografisch Instituut en de Koninklijke Sterrenwacht te eren met een 2 euromunt.

Ronald Van der Linden, algemeen directeur van de Sterrenwacht: “De uitgifte van deze munt is een bijzondere erkenning voor 200 jaar wetenschappelijke excellentie. Ze herinnert ons aan een rijke geschiedenis, maar richt onze blik vooral op de toekomst. De Koninklijke Sterrenwacht van België blijft ook de komende decennia internationaal vooruitstrevend onderzoek doen en bijdragen aan ons begrip van de wereld en het heelal.”

Ingrid Vanden Berghe, Administrateur-generaal van het NGI: “”Diep geworteld in de geschiedenis. Jonger dan ooit. Klaar voor de toekomst.” Dat is het thema van ons jubileumjaar en het vat mooi samen waar het NGI vandaag voor staat. Innovatie zit sinds zijn ontstaan in het DNA van ons Instituut. Door onze dienstverlening verder te ontwikkelen, geografische gegevens toegankelijker te maken en voortdurend nieuwe kennis en ideeën te integreren, blijven we klaar voor de uitdagingen van de volgende 50 jaar.”

Een munt met een verhaal

Op het design van de Belgische 2 euromunt komen de twee jubilea mooi samen. In het midden een figuur van een kind, staande op een landkaart, een verwijzing naar het Geografisch Instituut. Het kind wijst naar boven, waar het heelal zich ontvouwt, als verwijzing naar de Koninklijke Sterrenwacht. Het beeld toont het belang van beide instituten, vooral met het oog op de toekomst. De ontwikkelingen op het gebied van wetenschap staan immers nooit stil. Rondom het geheel staan de namen van beide Belgische instellingen in het Engels geschreven.

Onder het ontwerp staan de landcode BE, het muntmeesterteken (een erlenmeyer met aster) en het munthuisteken van de Koninklijke Nederlandse Munt, die verantwoordelijk is voor de productie (de Mercuriusstaf).

Bron: Koninklijke Munt van België

Drie uitvoeringen, onmiddellijk beschikbaar

De Belgische 2 euro‑herdenkingsmunt verschijnt in drie uitvoeringen:

Brilliant Uncirculated (BU)
Proof‑kwaliteit
Reverse‑Proof‑kwaliteit

De BU‑munt is verpakt in een originele coincard, volledig in het teken van 50 jaar Nationaal Geografisch Instituut en 200 jaar Koninklijke Sterrenwacht van België en beschikbaar in twee taalversies. De Proof‑ en Reverse‑Proof‑uitgaven worden aangeboden in een luxe‑etui. De oplage is beperkt tot maximaal 125.000 BU‑munten, 4.000 Proof en 3.500 Reverse‑Proof exemplaren. Alle munten zijn een wettig betaalmiddel in alle eurolanden, maar worden niet in circulatie gebracht.

Bestellen: Alle uitvoeringen zijn vanaf vandaag beschikbaar via www.herdenkingsmunten.be.

Over de Koninklijke Munt van België

De Koninklijke Munt van België is verantwoordelijk voor de bestelling van Belgische circulatiemunten, het ontwerp, de kwaliteitscontrole, het screenen van valse munten en de vertegenwoordiging van de Belgische Staat op internationaal niveau. Sinds begin 2018 is de Belgische muntslag en de commercialisering van de Belgische herdenkingsmuntstukken uitbesteed aan de Koninklijke Nederlandse Munt. De Belgische koning blijft de uitvaardigende autoriteit.

De officiële uitgiften besteld door de Koninklijke Munt van België dragen het merkteken van de Belgische Muntmeester, de heer Giovanni Van de Velde én het munthuisteken van de Koninklijke Nederlandse Munt. De Koninklijke Nederlandse Munt behoort wereldwijd tot de top vijf producenten van circulatiemunten, herdenkingsmunten en verzamelaarsproducten. De Belgische herdenkingsmunten zijn verkrijgbaar via www.herdenkingsmunten.be.

The post 200 jaar astronomie. 50 jaar geografie. Eén munt. appeared first on Royal Observatory of Belgium.

De Pool Ruimte opent de deuren op 26 en 27 september 2026

Le Binh San Pham — Thu, 17 Sep 2026 15:05:20 +0000

Brussel, 17 September 2026 – Op zaterdag 26 en zondag 27 september 2026 opent de Pool Ruimte in Ukkel (de Koninklijke Sterrenwacht van België, het Koninklijk Meteorologisch Instituut, het Koninklijk Belgisch Instituut voor Ruimte-Aeronomie) de deuren!

Tijdens het laatste weekend van september krijgt het publiek de unieke kans om voet te zetten op de Pool Ruimte in Ukkel. Een weekend vol vertier en spelletjes voor de allerkleinsten, wetenschappelijke ontdekkingen voor het hele gezin en interactie met de wetenschappers zelf.

Daarbovenop viert de Sterrenwacht zijn 200^ste verjaardag dit jaar. Deze opendeurdagen zijn deel van een brede waaier aan publicaties en activiteiten georganiseerd tijdens dit feestjaar. Naast de gebruikelijke activiteiten tijdens de opendeurdagen, kunnen bezoekers het speciale boek ‘De Koninklijke Sterrenwacht van België, 200 jaar, 200 verhalen’ inkijken, maar ook herdenkingspostzegels aankopen, net als een 2-euromunt die speciaal ter gelegenheid van het tweehonderdjarig bestaan van het instituut is ontworpen.

Of je nu komt kijken door de telescopen, of om over het weer, klimaat, het noorderlicht of de planeten van het zonnestelsel te leren: we hebben het allemaal. Tot dan!

Praktische informatie:
Wanneer?          26 en 27 september van 10 tot 18 uur (laatste toegang om 17 uur)
Waar?                  Pool Ruimte Ukkel, Ringlaan 3, 1180 Brussel
Gratis toegang. Geen registratie vereist.
Ter plaatse zijn een picknickplaats en foodtrucks beschikbaar.
Website:             https://poolruimte.be/nl/opendeurdagen

The post De Pool Ruimte opent de deuren op 26 en 27 september 2026 appeared first on Royal Observatory of Belgium.

‘Herboren’ ster biedt zeldzame kans om de evolutie van sterren in realtime te volgen

Le Binh San Pham — Wed, 16 Sep 2026 09:50:10 +0000

Een team van astronomen, onder leiding van wetenschappers van de Koninklijke Sterrenwacht van België, hebben ontdekt dat een ster met de naam Sakurai’s Object in de afgelopen 30 jaar zes keer zo heet is geworden, een van de snelste stijgingen die ooit zijn waargenomen. Sakurai’s Object is een ster aan het eind van zijn leven die in de jaren negentig opnieuw ontbrandde als een ‘herboren’ ster. Dertig jaar geleden had hij een temperatuur die vergelijkbaar was met die van onze Zon. De ster is nu een nieuwe fase van stellaire evolutie ingegaan en is nu een Wolf-Rayet-ster. Nieuwe waarnemingen tonen aan dat de ster langzamer opwarmt dan sommige van de meest recente theorieën voorspelden, wat een belangrijke toetssteen vormt voor theorieën die de laatste stadia van het leven van een ster beschrijven. De snel veranderende ster biedt astronomen een zeldzame kans om de stellaire evolutie in realtime te volgen.

Met behulp van de Very Large Telescope (VLT) van de Europese Zuidelijke Sterrenwacht in Chili hebben onderzoekers, onder leiding van Peter van Hoof en Griet Van de Steene van de Koninklijke Sterrenwacht van België, Sakurai’s Object bestudeerd, een zeldzame ‘herboren’ ster die in 1996 onverwacht weer tot leven kwam nadat hij de laatste stadia van zijn evolutie had bereikt.

Hun bevindingen, die vandaag zijn gepubliceerd in Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, tonen aan dat de ster een nieuwe fase in zijn evolutie is ingegaan, waarbij hij de krachtige sterrenwind ontwikkelt die kenmerkend is voor Wolf-Rayet-sterren.

Het onderzoek biedt nieuw inzicht in de laatste stadia van de stellaire evolutie en helpt astronomen theorieën te toetsen die anders duizenden of miljoenen jaren zouden vergen om te verifiëren.

https://www.astro.oma.be/wp-content/uploads/2026/09/output_cropped_2_trim_repaired.mp4

Ten gevolge van de evolutie van Sakurai’s Object is het ook een heel stuk helderder geworden tussen 2006 en 2023. In deze video wordt Sakurai’s Object gemarkeerd door de groene cirkel. Credits: Peter van Hoof (KSB).

Dr. Peter van Hoof van de Sterrenwacht zei: “Bij de meeste sterren is het onmogelijk om hun evolutie op menselijke tijdschaal te zien. Om hun evolutie te begrijpen, rest ons niets anders dan veel verschillende sterren te observeren en uit te zoeken welke zich in verschillende stadia van hetzelfde traject bevinden. Sakurai’s Object biedt iets dat veel zeldzamer is. Het is een van de weinige sterren waarvan bekend is dat ze binnen slechts enkele decennia drastisch zijn veranderd, waardoor we de kans krijgen om de stellaire evolutie in realtime te volgen. Met onze waarnemingen kunnen we theorieën over de evolutie van sterren toetsen en nieuwe inzichten verwerven in een van de kortste en minst begrepen fasen in het leven van een ster die aan het eind van zijn evolutie is aangekomen.”

De wetenschappers denken dat de ster vergelijkbaar was met onze Zon, maar dat de kernfusie al was gestopt en de ster aan zijn reis was begonnen om een witte dwerg te worden – de hete, dichte kern die overblijft nadat een gewone ster sterft. De ster onderging een zeldzame gebeurtenis die bekendstaat als een ‘zeer late thermische puls’, waarbij een laag helium diep in de ster plotseling weer ontbrandt.

Door deze gebeurtenis zette de ster snel uit, koelde af en stootte grote hoeveelheden materiaal de ruimte in, waardoor hij tijdelijk terugkeerde naar een eerder stadium van zijn leven; astronomen omschreven hem daarom als een ‘herboren’ ster.

Er zijn tot nu toe slechts twee sterren rechtstreeks waargenomen die een dergelijke dramatische wedergeboorte doormaakten: Sakurai’s Object en V605 Aquilae.

Na de uitbarsting raakte Sakurai’s Object verborgen achter dikke wolken van gas en stof die tijdens de uitbarsting waren vrijgekomen, waardoor het moeilijk was om de ster rechtstreeks waar te nemen.

Om de huidige toestand te onderzoeken, analyseerde het team licht dat was verzameld door de Very Large Telescope en vergeleek dit met geavanceerde computermodellen die de atmosferen en krachtige winden van Wolf-Rayet-sterren simuleren.

De waarnemingen brachten kenmerkende sporen van koolstof en helium aan het licht, waardoor de onderzoekers de temperatuur, de chemische samenstelling en de parameters van de sterrenwind konden bepalen.

Hun analyse suggereert dat de oppervlaktetemperatuur van de ster momenteel tussen ongeveer 27.000 en 36.000 graden Kelvin ligt, wat aantoont dat de ster zich opnieuw opwarmt na de dramatische uitbarsting van bijna drie decennia geleden.

Dr. Griet Van de Steene van de Sterrenwacht voegde hieraan toe: “Sakurai’s Object evolueerde veel sneller dan bestaande modellen voor stellaire evolutie hadden voorspeld. Dit leidde tot een nieuwe generatie modellen die we nu moeten toetsen. Uit onze metingen blijkt dat de ster langzamer opwarmt dan sommige van deze nieuwe modellen voorspelden. Dat biedt ons een belangrijke manier om te toetsen welke theorieën het beste beschrijven wat er gebeurt wanneer een ster in de nadagen van zijn leven kortstondig weer tot leven komt. Als we de ster de komende jaren blijven volgen, verwachten we veel meer te leren over deze opmerkelijke fase van de stellaire evolutie.”

De bevindingen wijzen er ook op dat Sakurai’s Object zich in een vroeger stadium van zijn evolutie bevindt dan V605 Aquilae, dat ongeveer 80 jaar geleden een soortgelijke gebeurtenis doormaakte.

Het team zal Sakurai’s Object blijven observeren terwijl het verder evolueert en zijn reis naar een witte dwerg voortzet, om zo meer te weten te komen over een van de snelste en meest ongewone fasen van stellaire evolutie die ooit zijn waargenomen.

De bevindingen zijn gepubliceerd in Monthly Notices of the Royal Astronomical Society

DOI: 10.1093/mnras/stag1533

The post ‘Herboren’ ster biedt zeldzame kans om de evolutie van sterren in realtime te volgen appeared first on Royal Observatory of Belgium.

Speciale postzegels ter gelegenheid van de 200ste verjaardag van de Sterrenwacht

Le Binh San Pham — Wed, 09 Sep 2026 14:12:58 +0000

Sinds 31 augustus 2026 kunnen postzegelverzamelaars terecht bij Bpost voor vijf postzegels waarop instrumenten staan afgebeeld gelinkt aan de Koninklijke Sterrenwacht van België. Deze postzegels zijn uitgegeven ter gelegenheid van het 200-jarig bestaan van het instituut.

Foto: Bpost.

Deze postzegels, gepresenteerd op een speciaal postzegelblaadje, tonen vijf instrumenten die van belang zijn voor de verschillende domeinen waarin de Sterrrenwacht actief is:

De Zeiss-projector in het Planetarium van de Koninklijke Sterrenwacht van België;
De Proba-3 satelliet, met het door de Sterrenwacht beheerde ASPIICS-instrument aan boord;
De zonnekoepel van Ukkel, met een close-up van de equatoriale zonnetafel USET;
De Schmidt telescoop van de Sterrenwacht;
Een seismometer.

De postzegels zijn te koop bij Bpost:

Postzegelblaadje: https://eshop.bpost.be/nl/products/200-jaar-koninklijke-sterrenwacht-van-belgie-non-prior-postzegels-voor-belgie
Blaadje met eerste dag afstempeling: https://eshop.bpost.be/nl/products/fds-200-jaar-koninklijke-sterrenwacht-van-belgie

De Koninklijke Sterrenwacht van België vierde op 8 juni 2026 haar 200ste verjaarag. De uitgifte van deze herdenkingspostzegels maakt deel uit van de publicaties, evenementen en activiteiten die ter gelegenheid van dit jubileumjaar worden georganiseerd. Voor meer informatie kunt u terecht op de website 200jaar.sterrenwacht.be.

The post Speciale postzegels ter gelegenheid van de 200ste verjaardag van de Sterrenwacht appeared first on Royal Observatory of Belgium.

Onderzoeker van de Koninklijke Sterrenwacht sleept prestigieuze ERC Starting Grant in de wacht

Le Binh San Pham — Thu, 03 Sep 2026 10:02:26 +0000

De European Research Council (ERC) heeft vandaag de winnaars bekendgemaakt van de meest recente Starting Grants. Kaustubh Hakim, onderzoeker bij zowel de Koninklijke Sterrenwacht van België als de KU Leuven, heeft een beurs ontvangen voor het ExoGeochem-project, met de Sterrenwacht als gastinstelling.

De ERC Starting Grants worden toegekend aan beginnende onderzoekers in heel Europa. De beurzen laten onderzoekers toe om ambitieuze ideeën te ontwikkelen, hun eigen teams samen te stellen en hun onafhankelijkheid op te bouwen in een cruciale fase van hun loopbaan.

Kaustubh Hakim met 3D-geprinte modellen van diamantaambeeldcellen (FabLab Leuven). Foto: Rob Stevens (KU Leuven).

Kaustubh Hakim is een van de 421 laureaten van de ERC Starting Grant. De wetenschapper heeft via het Belspo FED-tWIN-programma een gedeelde aanstelling bij de Koninklijke Sterrenwacht van België en het Instituut voor Astronomie van de KU Leuven. Hij is de eerste actieve onderzoeker binnen het FED-tWIN-programma die een ERC beurs ontvangt.

Hij startte met een opleiding tot elektronica-ingenieur en werkte eerst in het bankwezen voor hij zich toelegde op astronomie. Hierin behaalde hij een masterdiploma in België, behaalde een doctoraat in Nederland en vervulde lang een postdoctorale functie in Zwitserland, voor hij terugkeerde naar België. Zijn onderzoek verbindt geochemie en planetologie om de samenstelling van exoplaneten te achterhalen.

Een beurs voor onderzoek naar exoplaneten aan de hand van modellering, hogedrukproeven en waarnemingen

Het project ExoGeochem (Geochemical Atmospheric Signatures of Sub-Neptune Exoplanets) wordt uitgevoerd aan de Koninklijke Sterrenwacht van België, met de KU Leuven als samenwerkingspartner. Het doel van het project is onderzoeken waaruit sub-Neptunus exoplaneten bestaan en hoe hun inwendige structuur vorm geeft aan de atmosferen die we waarnemen.

Ongeveer de helft van de tot nu toe ontdekte exoplaneten behoort tot deze groep: werelden met een omvang die varieert van twee keer de grootte van de aarde tot de grootte van Neptunus. In ons eigen zonnestelsel komen zo’n planeten niet voor, waardoor astronomen geen referentiepunt hebben voor wat er onder hun dikke atmosferen ligt.

De Aarde en een typische sub-Neptunus exoplaneet, afgebeeld op schaal. Terwijl het binnenste van de Aarde ondertussen goed in kaart is gebracht, is er nog weinig bekend over het binnenste van sub-Neptunus planeten. ExoGeochem gaat onderzoeken wat er zich onder de atmosfeer van dit type planeten bevindt. Bron: Kaustubh Hakim.

ExoGeochem zal de ontbrekende thermochemische gegevens aanleveren: hoe waterstof, gesteente en ijzer zich gedragen wanneer ze met elkaar in contact komen bij de druk en temperatuur die diep in zo’n planeten voorkomen. Laboratoriumexperimenten, kwantummechanische simulaties en modellen voor atmosferische chemie zullen worden samengebracht in één enkel raamwerk, zodat spectra die zijn geregistreerd door de James Webb-ruimtetelescoop, en later door Ariel en de Extremely Large Telescope, kunnen worden geïnterpreteerd in functie van waaruit een planeet daadwerkelijk bestaat.

De ERC Starting Grant levert ongeveer anderhalf miljoen euro op voor een periode van maximaal vijf jaar. Als hoofdonderzoeker zal Kaustubh Hakim het team samenstellen en begeleiden en de wetenschappelijke verantwoordelijkheid dragen voor de uitvoering van het project. Een deel van het budget zal worden gebruikt om een laboratorium uit te rusten met diamant aambeeldcellen, waarin monsters van minder dan een millimeter worden samengedrukt en verhit om de omstandigheden diep in het binnenste van een planeet na te bootsen. Zijn eigen wetenschappelijke bijdrage richt zich op de interacties tussen de inwendige structuur en de atmosfeer van rotsachtige en sub-Neptunus-exoplaneten. Dit vormt de rode draad die de theoretische, experimentele en observationele aspecten van het project met elkaar verbindt.

“Het binnenste van planeten wordt al decennia lang bestudeerd bij de Koninklijke Sterrenwacht, maar meestal aan de hand van modellen”, zegt Hakim. “Dankzij deze beurs, kunnen we die omstandigheden nabootsen in het labo, meten van wat er daadwerkelijk gebeurt, en die cijfers vervolgens terugkoppelen naar de telescoopgegevens. Het sluiten van die cirkel tussen experiment en waarneming is wat tot nu toe ontbrak voor sub-Neptunus exoplaneten.”

Persbericht van de ERC: https://erc.europa.eu/news-events/news/erc-2026-starting-grants-results

The post Onderzoeker van de Koninklijke Sterrenwacht sleept prestigieuze ERC Starting Grant in de wacht appeared first on Royal Observatory of Belgium.

Zonsverduistering van augustus 2026 in Humain

Le Binh San Pham — Fri, 21 Aug 2026 10:04:27 +0000

Op 12 augustus 2026 vond een totale zonsverduistering plaats. Terwijl mensen in Spanje, IJsland en Groenland de volledige verduistering konden aanschouwen, zagen waarnemers in België hoe de maan ongeveer 90% van de Zon bedekte. Voor deze gelegenheid organiseerde de Koninklijke Sterrenwacht van België een evenement om de zonsverduistering te observeren vanuit het radioastronomisch station in Humain (Marche-en-Famenne). Daar werden ongeveer 300 bezoekers verwelkomd.

In Humain begon de eclips om 19:29, met het maximum om 20:14. De verduistering eindigde om 21:07, enkele minuten na zonsondergang (20:58). De locatie biedt een vrij uitzicht op de ondergaande Zon, waardoor het publiek de eclips van het begin tot bijna het einde konden bewonderen met een eclipsbril.

Mensen kijken naar de zonsverduistering in Humain. Bron: ORB-KSB.

Er waren zonnetelescopen opgesteld waarmee de bezoekers in meer detail konden kijken naar de verduistering, en op het oppervlak van een witte tent konden ze de verduistering zien op alternatieve manieren (bijvoorbeeld door het projecteren van het zonlicht door een schuimspaan).

Het zonlicht wordt via een schuimspaan en gaatjes in een stuk karton op een wit oppervlak geprojecteerd. Door de gaatjes kan men de verduisterde zon waarnemen. Bron: ORB-KSB.

Naast het bekijken van de eclips, kregen de bezoekers ook de kans om meer te leren over zonnefysica en onderzoek naar ruimteweer, te ontdekken hoe een seismometer werkt en een nieuwe tentoonstelling over de geschiedenis van het radioastronomisch station van Humain te bezoeken. Na zonsondergang konden de laatste mensen Venus met het blote oog waarnemen. Het evenement eindigde om 22:30 met enkele gelukkige waarnemers die de eerste vallende sterren van de nacht zagen. De zonsverduistering viel namelijk op dezelfde dag als het hoogtepunt van de Perseïden.

Door het kunstmatige effect van lensflare, waarbij de cameralens zonlicht weerkaatst, kan men een weerspiegeling van de verduisterde zon fotograferen, zoals te zien is in de rode cirkel op deze foto. Bron: ORB-KSB.

In Ukkel en in de ruimte

In Ukkel konden de zonnetelescopen, dankzij hun ligging op 12 m boven de grond, foto’s maken van de zonsverduistering. Ook de zonnetelescopen in de ruimte, beheerd door de Sterrenwacht, waren voorbereid. Proba-2 reist zo snel rond de aarde dat hij meerdere keren de schaduw van de maan kruiste, waardoor zijn instrumenten, SWAP en LYRA, drie gedeeltelijke zonsverduisteringen na elkaar konden vastleggen. Het ASPIICS-instrument aan boord van Proba-3 kon tegelijkertijd een natuurlijke totale zonsverduistering door de maan en een kunstmatige verduistering door zijn occultatiesatelliet die de zonneschijf bedekte, waarnemen. Deze dubbele verduistering zal zich slechts één keer voordoen tijdens de levensduur van de missie.

Afbeelding in zichtbaar licht van de verduisterde zon, genomen door een van de zonnetelescopen in Ukkel op 12 augustus 2026 om 20:14 uur, vlak voor het hoogtepunt van de zonsverduistering. Bron: ORB-KSB/USET.

Opname in extreem ultraviolet licht van de verduisterde zon, gemaakt door de SWAP-camera aan boord van Proba-2 op 12 augustus 2026. Bron: ESA/Proba-2/SWAP/ORB-KSB.

Zonsverduisteringen vinden twee tot drie keer per jaar plaats, waarvan sommige totale zonsverduisteringen zijn. Elk van deze gebeurtenissen is slechts zichtbaar vanuit een klein gebied op aarde en de zone waar de totaliteit kan worden gezien, is nog kleiner.

Gelukkig laat de volgende totale zonsverduistering, die gedeeltelijk zichtbaar zal zijn in België, niet lang op zich wachten: deze vindt volgend jaar plaats, op 2 augustus 2027. De totaliteit zal zichtbaar zijn in Noord-Afrika en het zuiden van Spanje. In België zal de maan iets minder dan de helft van het oppervlak van de Zon bedekken. De precieze tijdstippen van de zons- en maansverduisteringen in België in 2027 worden binnenkort gepubliceerd op de i nformatiewebsite van de Sterrenwacht.

Wordt vervolgd! En berg je eclipsbril nog niet te ver weg op!

The post Zonsverduistering van augustus 2026 in Humain appeared first on Royal Observatory of Belgium.

De Sterrenwacht publiceert zijn podcasts

Le Binh San Pham — Fri, 14 Aug 2026 18:18:11 +0000

Sinds juni 2026 publiceert de Koninklijke Sterrenwacht van België een reeks podcasts met de titel Onder de koepels van Ukkel. De podcasts zijn gratis beschikbaar op Spotify, Apple Podcasts, YouTube Studio en via een RSS-feed.

Elke maand nemen de wetenschappers van de Sterrenwacht je mee achter de schermen van hun onderzoek, van ruimtemissies tot verafgelegen sterren, en het meten van de tijd. De afleveringen verschijnen afwisselend in het Nederlands en het Frans. Voor degenen die geen Frans (of Nederlands) verstaan, is er een samenvatting van de podcast beschikbaar in de beschrijving van de Franstalige (of Nederlandstalige) aflevering.

Er zijn al twee afleveringen beschikbaar. De eerste aflevering, Le bruit de la Terre, is in het Frans en belicht, samen met Raphael De Plaen, seismisch ruis, die het klimaat, de ondergrond en natuurlijke gevaren helpt te begrijpen. De tweede aflevering, in het Nederlands, heet ‘Belgische blik op de Zon’. In deze podcast vertellen David Berghmans en Elke D’Huys over de rol van de Koninklijke Sterrenwacht van België speelt in internationale ruimtemissies, met in de schijnwerpers de ruimtemissies SOHO, Proba-2, Solar Orbiter en Proba-3.

Onder de koepels van Ukkel maakt deel uit van de speciale publicaties en activiteiten ter gelegenheid van het 200-jarig bestaan van de Koninklijke Sterrenwacht van België. Het eerste seizoen bestaat uit 12 afleveringen.

Luister naar de podcasts van de Sterrenwacht

Onder de koepels van Ukkel (podcast in het Nederlands) : Spotify – Apple Podcasts – YouTube Studio – RSS
Sous les coupoles d’Uccle (podcast in het Frans) : Spotify – Apple Podcasts – YouTube Studio – RSS

The post De Sterrenwacht publiceert zijn podcasts appeared first on Royal Observatory of Belgium.

Tentoonstelling Music, Sound & Imagination in het Koninklijk Paleis

Flore Van Maldeghem — Wed, 08 Jul 2026 07:42:58 +0000

Van 3 juli tot en met 16 augustus 2026 is het Koninklijk Paleis opnieuw geopend voor het publiek. Bezoekers kunnen er de tentoonstelling Science and Culture ontdekken, met als thema Music, Sound & Imagination.

In de Grote Galerij worden objecten, kunstwerken, geluidsfragmenten en documenten samengebracht die allemaal verband houden met geluid en muziek. De tentoonstelling Music, Sound & Imagination wordt georganiseerd door Belspo, in samenwerking met de Federale Wetenschappelijke Instellingen, waaronder de Koninklijke Sterrenwacht van België, het Koninklijk Conservatorium Brussel en de Muziekkapel Koningin Elisabeth.

Sterrengeluiden en een mini-podcast

Voor deze gelegenheid werkte de Koninklijke Sterrenwacht van België samen met het AstroSounds-project om bezoekers kennis te laten maken met de “geluiden” van sterren. AstroSounds is een citizen science-project waarbij burgers lichtspectra van sterren analyseren die zijn omgezet in geluid.

Sterren trillen voortdurend. Door deze trillingen te bestuderen, kunnen wetenschappers informatie verkrijgen over het inwendige van deze hemellichamen. Dit onderzoeksdomein, de asteroseismologie, behoort tot de expertisegebieden van de Koninklijke Sterrenwacht van België.

Net zoals muziekinstrumenten een eigen klankkleur hebben, verschillen ook de “geluiden” van sterren in timbre. Daardoor is het mogelijk om verschillende stertypes enkel op basis van hun geluid van elkaar te onderscheiden. Zowel in de tentoonstelling als op de website van de Koninklijke Sterrenwacht van België zijn de geluiden van vier stertypes te beluisteren: een zonachtige ster, een RR Lyrae-ster, een Beta Cephei-ster en een klassieke Cepheïde.

Bezoekers kunnen daarnaast nog andere geluiden ontdekken die verbonden zijn met de werking van de Sterrenwacht. De mini-podcast, die ook online beschikbaar is, neemt de luisteraar mee voor een dag achter de schermen van de laboratoria en laat kennismaken met het dagelijkse werk van de wetenschappers.

Meer informatie en tickets

Hoofdwebsite van de tentoonstelling: https://royal.belspo.be
Ontdek de geluiden van vier stertypes
Podcast: Een dag in de Sterrenwacht

The post Tentoonstelling Music, Sound & Imagination in het Koninklijk Paleis appeared first on Royal Observatory of Belgium.