Indrukwekkend beeld van een sterrenpaar en de omringende nevel
Afgelopen maandag publiceerde de Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO) een nieuwe Foto van de Week. Het is een afbeelding van een sterrenpaar en de omringende nevel. De twee sterren vormen het binair systeem AFGL 4106, dat recent werd onderzocht in een artikel in het wetenschappelijke tijdschrift Astronomy and Astrophysics. René Oudmaijer van de Koninklijke Sterrenwacht van België is coauteur van dit artikel.
Het binair system AFGL 4106 (zwarte stippen in het midden) en de omringende nevel (oranje). Afbeelding genomen met de Very Large Telescope (VLT) van ESO. Bron: ESO/G. Tomassini et al.
De twee sterren, te zien als een paar zwarte stippen in het midden van de afbeelding, vormen een oud sterrenpaar. Aangezien de meeste sterren geboren worden in paren, is een grote vraag voor astronomen hoe het voorkomen in paren een invloed heeft op de dood van een ster.
Net voor hun dood, stoten sterren enorme hoeveelheden gas en stof uit, de ingrediënten voor een groeiende nevel. De afgebeelde sterren bevinden zich in een laat stadium van hun levenscyclus, waarbij één ster voldoende massa heeft uitgestoten om een stoffige omhullende nevel te vormen (in oranje weergegeven op de afbeelding).
In een recent artikel onder leiding van Gabriel Tomassini (Université Côte d’Azur, Frankrijk) en waarvan René Oudmaijer medeauteur is, hebben onderzoekers dit systeem in kaart gebracht en de centrale sterren nauwkeurig gekarakteriseerd.
Het fotograferen van astronomische objecten nabij sterren is uitdagend door het overweldigende effect van de helderheid van een ster. De sterren zelf lijken zelfs zwart omdat hun helderheid de detector van het instrument verzadigt.
Gelukkig is het SPHERE-instrument op de VLT goed uitgerust om grote contrasten in lichtniveaus te verwerken, waardoor voor het eerst een gedetailleerde studie van zowel de sterren met hoge lichtkracht, als de zwakkere nevel eromheen, mogelijk is. Het kan zelfs de waas als gevolg van de atmosferische turbulentie corrigeren met zeer scherpe beelden als resultaat.
De vorm van de nevel toont de aanzienlijke invloed van de begeleidende ster op de gasuitstoot van de stervende ster. Er ontstaan asymmetrieën waardoor de gas- en stofwolken niet meer perfect bolvormig zijn. Door meer sterrenstelsels zoals dit te bekijken, kunnen wetenschappers beter begrijpen hoe de aanwezigheid van een begeleidende ster de dood van de sterren beïnvloedt.
De ESO-afbeelding: https://www.eso.org/public/images/potw2608a/
Het onderzoekartikel:
Tomassini et al., Characterising the post-red supergiant binary system AFGL 4106 and its complex nebula with SPHERE/VLT, Astronomy and Astrophysics, 706, A5, 13 pp., 2026. https://doi.org/10.1051/0004-6361/202557705